X
تبلیغات
قرآن کریم - شرح مختصر سوره های ۱ تا ۶ قرآن

قرآن کریم

نشر و ترویج فرهنگ و علوم قرآنی در تمام زمینه ها

 

شرح مختصر سوره های ۱ تا ۶ قرآن

فصل ۱ : سوره های ۱ تا ۶

الفاتحه الکتاب ، بقره ، آل عمران ، نساء ، مائده ، أنعام

۱- الفاتحه الکتاب

اولین سوره قرآن است . نامهاى دیگری مانند حمد ، شفاء ، امّ الکتاب ، فاتحة القرآن ، شافیه ، وافیه ، کافیه ، کَنز و سبع مثانى داراست . داراى هفت آیه است و در مکّه نازل شده است . شامل حمد و ثناى خداست و از نیازهاى انسان سخن مى گوید . “رسول خدا به جابر ین عبداللّه فرمودند : اى جابر آیا نمى خواهى که به تو بهترین سوره اى که خداوند در کتابش نازل کرده است را بیاموزم ؟ جابر گفت : آرى یا رسول اللّه پدر و مادرم فداى تو باد بیاموز مرا . پس رسول خدا سوره حمد را به او آموخت سپس فرمود : اى جابر آیا نمى خواهى از آن به تو خبرى بدهم؟ گفت : آرى ، خبرى بده مادر و پدرم فداى تو باد . فرمود : سوره حمد شفایى است براى هر بیمارى جز مرگ”

۲- سوره بقره

دومین سوره قرآن مى باشد ، نام دیگراین سوره “فسطاط القرآن” است . این سوره در مدینه نازل شده و ۲۸۶ آیه دارد و طولانى ترین سوره قرآن مى باشد .موضوعاتى که در این سوره مطرح شده بسیار متنوع است . برخى موضوعات سوره عبارتند از : توحید و معاد همراه با داستان حضرت ابراهیم و زنده شدن مرغ ها ، اعجاز قرآن ، مباحث مفصل درباره یهود و منافقان ، تاریخ پیامبران بزرگ به ویژه حضرت ابراهیم و موسى و مباحثى در مورد انسان و نیز احکام مختلف اسلامى از جمله نماز ، روزه ، جهاد در راه خدا ، حج و تغییر قبله ، ازدواج ، احکام تجارت و دین ، ربا و قصاص و تحریم قسمتى از گوشتهاى حرام و قمار و شراب و بخشى از احکام وصیّت . نام این سوره از آیه ۶۷ آن گرفته شده است. در فضیلت این سوره روایات پر اهمیتى در منابع اسلامى نقل شده است از جمله مرحوم طبرسى در مجمع البیان از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل مى کند که پرسیدند :کدامیک از سوره هاى قرآن از همه برتر است ؟ فرمود : سوره بقره ، عرض کردند کدام آیه از آیات سوره بقره افضل است ؟ فرمود : آیة الکرسى . افضلیت این سوره ظاهراً به خاطر جامعیت آنست ، و افضل بودن آیة الکرسى به خاطر محتواى توحیدى خاص آن مى باشد .

۳- سوره آل عمران

نام سوّمین سوره قرآن مجید است . عمران نام پدر حضرت مریم ، مادر عیسى است و نام این سوره از آیه ۳۳ آن گرفته شده است . بخشی از موضوعات مطرح شده در این سوره عبارتند از : ایمان و اسلام ، استقامت در راه گسترش اسلام ، مبارزه منطقى با یهود و نصارى و مشرکان ، نفى عقاید باطل و مباحث و درسهاى تربیتى . این سوره در مدینه نازل شده و ۲۰۰ آیه دارد. در حدیثى از پیامبر اکرم (ص) مى خوانیم : هر کس سوره آل عمران را بخواند به تعداد آیات آن ، امانى بر پل دوزخ به او مى دهند .

۴- سوره نساء

به معنى زنان است و نام چهارمین سوره قرآن مجید مى باشد . نام این سوره از آیه اول آن گرفته شده و در این سوره بعضی از حقوق مربوط به زنان مطرح گردیده است . بعضى از موضوعات دیگر این سوره عبارتند از دعوت به ایمان و عدالت ، کنترل و نگهدارى و بهسازى محیط خانواده ، حقوق و وظایف افراد جامعه در برابر یکدیگر ، لزوم اطاعت از رهبرى ، قوانین مربوط به ازدواج ، قوانین کلى حفظ اموال عمومى ، قانون ارث و بیان سرگذشت پیشینیان و بیان اهمیت هجرت در راه خدا . این سوره در مدینه نازل شده و ۱۷۶ آیه دارد . امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند : هر کس در هر جمعه سوره نساء را قرائت کند از فشار قبر در امان باشد .

۵- سوره مائده

مائده به معنى سفره غذا مى باشد . مائده نام پنجمین سوره قرآن مى باشد که از آیه ۱۱۲ این سوره گرفته شده است . قسمتى از این سوره درباره تقاضاى حواریون و یاران حضرت عیسى است که از او خواستند سفره اى آراسته از غذا براى آنان از طرف خداوند نازل شود . بعضى از موضوعات مطرح شده در این سوره عبارتند از : بیان معارف اسلامى ، موضوع رهبرى بعد از رسول خدا ، نفى اعتقاد مسیحیت به تثلیث ، موضوع وفاى به عهد و عدالت اجتماعى ، شهادت به عدل ، داستان هابیل و قابیل و تحریم قتل نفس و معرفى غذاهاى حلال و حرام و بیان قسمتى از احکام مربوط به وضو و تیمم . این سوره ۱۲۰ آیه دارد و در مدینه نازل شده است . از حضرت باقر (ع) نقل شده : هر کس سوره مائده را در هر پنجشنبه بخواند ، ایمانش به ظلم آلوده نگردد و هرگز بر خدا شریک نگیرد .

۶- سوره أنعام

به معنى چهار پایان مى باشد و نام ششمین سوره قرآن است . نام این سوره از آیه ۱۳۶ آن گرفته شده است و در این سوره به چهارپایان و احکام مربوط به آنها از نظر حلال و حرام بودن گوشت اشاره گردیده است . بعضى موضوعات دیگرى که در این سوره بیان شده عبارتند از : مبارزه با شرک و بت پرستى ، دعوت به اصول سه گانه توحید و نبوت و معاد و بیان کردار و اعمال و بدعتهاى مشرکان و مبارزه با آن . این سوره در مکّه نازل شده و ۱۶۵ آیه دارد . از ابى بصیر نقل شده که گفت : شنیدم از اباعبدالله که مى فرمود : سوره انعام یکدفعه نازل گشت و هفتاد هزار ملک آنرا همراهى مى کرد هنگامیکه بر رسول خدا نازل گشت پس آن را بزرگ داشتند و ارج نهادند چراکه اسم خداوند تبارک و تعالى در هفتاد موضع آن آمده است و اگر مردم مى دانستند که خواندن آن چه فضلى دارد آنرا ترک نمى کردند.

-----------------------

 

فصل ۲ : سوره های ۷ تا ۱۲

أعراف ، أنفال ، توبه ، یونس ، هود ، یوسف

۷- سوره أعراف

اعراف نام محلى میان بهشت و جهنم و نیز نام هفتمین سوره قرآن است . نام این سوره از آیه ۴۶ آن گرفته شده و پاره اى موضوعات مطرح شده در این سوره عبارتند از : داستان آفرینش آدم ، سرگذشت اقوام نوح و لوط و شعیب ، سرگذشت قوم بنى اسرائیل ، مبارزه حضرت موسى با فرعون و بیان موضوع مبدأ و معاد . این سوره ۲۰۶ آیه دارد و در مکه نازل شده است . در تفسیر عیاشى از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند : هر کس سوره اعراف را در هر ماه بخواند در روز قیامت ، از کسانى خواهد بود که نه ترسى بر آنها است و نه غمى دارند و اگر در هر جمعه بخواند ، در روز قیامت از کسانى مى باشد که بدون حساب به بهشت مى رود .

۸- سوره أنفال

به معنى بهره ها و غنائم جنگ و ثروتهاى عمومى است . انفال نام هشتمین سوره قرآن مجید مى باشد که از آیه اول این سوره گرفته شده است . بعضى موضوعات مطرح شده در این سوره عبارتند از : انفال و غنائم ، صفات مؤمنان واقعى ، داستان جنگ بدر ، واقعه تاریخى شب هجرت رسول خدا از مکه به مدینه ، حکم اسیران جنگى ، احکام جهاد ، حکم خمس ، خرافات مشرکان و راه شناخت منافقان و مبارزه با آنان . این سوره ۷۵ آیه دارد و در مدینه نازل شده است . امام صادق فرمودند : هر کس سوره انفال و توبه را در هر ماه یکبار تلاوت کند نفاق در دل او راه نیاید و از شیعیان امیرالمؤنین باشد .

۹- سوره توبه

به معنى بازگشتن از گناه و نام نهمین سوره قرآن مجید است  .نام دیگر آن برائت است . نام این سوره از آیه ۱۰۵ آن گرفته شده است . در این سوره داستان متخلفین از جنگ تبوک آمده است . سوره توبه تنها سوره اى از قرآن است که بدون “بسم اللّه الرّحمن الرّحیم” آغاز مى شود . بخشی از موضوعات این سوره عبارتند از : قطع رابطه با مشرکان ، جهاد در راه خدا ، ستایش مجاهدان راه خدا ، لزوم تحصیل علم ، و پرهیز از تراکم ثروت ، داستان هجرت پیامبر ، موضوع ماههاى حرام ، گرفتن جزیه از اقلیتهاى مذهبى ، سرنوشت منافقان و موضوع زکات . این سوره در مدینه نازل شده و ۲۱۹ آیه دارد . اهمیت نکات مختلفى که در این سوره به آن اشاره شده بقدرى زیاد است که از پیامبر (ص) نقل شده که فرمود سوره برائت و توحید با هفتاد هزار صف از صفوف ملائکه بر من نازل گردید و هر کدام اهمیت این دو سوره را توصیه مى کردند .

۱۰- سوره یونس

یونس نام یکى از پیامبران است و نام دهمین سوره قرآن مجید است . در قرآن نام یونس چهار بار ذکر شده . در سوره انبیاء هم به عنوان “ذو النّون” از او یا شده و همین سوره قرآن به مناسبت آیه نود و هشتم آن به نام یونس نامگذارى شده است . و در خلال دهمین آیه به قصه یونس اشاره شده است . این سوره در مکّه نازل شده و ۱۰۹ آیه دارد. در روایتى از امام صادق (ع) مى خوانیم که فرمودند : کسى که سوره یونس را در هر دو یا سه ماه بخواند بیم آن نمى رود که از جاهلان و بى خبران باشد ، و روز قیامت از مقربان خواهد بود .

۱۱- سوره هود

هود نام پیامبرى است که بر قبیله عاد مبعوث گردیده است . هود نام یازدهمین سوره قرآن مجید است که در آن داستان قوم هود به صورت مشروح ذکر شده است . قوم هود در اثر عدم قبول دعوت هود و سر آمدن مهلت الهى ، دچار عذاب الهى شدند و از بین رفتند . این سوره مکى است و ۱۲۳ آیه دارد. از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند : کسى که این سوره را بنویسد و با خود داشته باشد ، خداوند نیروى فوق العاده اى به او خواهد داد ، و کسى که آن را به همراه داشته باشد و با دشمن بجنگد بر او پیروز و غالب مى شود تا آنجا که هر کس او را ببیند از او مى ترسد .

۱۲- سوره یوسف

پیامبرى است که در قرآن به رسالت او تصریح شده است . دوازدهمین سوره قرآن داستان یوسف را به عنوان أحسن القصص از آغاز تا پایان بیان کرده است . سوره یوسف داراى ۱۱۱ آیه است .چهار آیه آن به صورت مقدمه و هفت آیه آن به صورت خاتمه و نتیجه داستان است و ۱۰۰ آیه دیگر اختصاص به متن داستان دارد . این سوره در مکّه نازل شده است . در روایات اسلامى براى تلاوت این سوره فضائل مختلفى آمده است از جمله در حدیثى از امام صادق (ع) مى خوانیم : هر کس سوره یوسف را هم روز و هم شب بخواند ، خداوند او را روز رستاخیز بر مى انگیزد در حالى که زیبائیش همچون زیبائى یوسف است و هیچگونه ناراحتى روز قیامت به او نمى رسد و از بندگان صالح خدا خواهد بود.

-----------------------

فصل ۳ : سوره های ۱۳ تا ۱۸

رعد ، إبراهیم ، حجر ، نحل ، إسراء ، کهف

۱۳- سوره رعد

به معنى صداى ابر و غرش آن است و نام سیزدهمین سوره قرآن است نام این سوره از آیه سیزدهم آن گرفته شده است . در این سوره به تسبیح کردن رعد که یکى از آیات خداوند است اشاره شده است . بخشی از موضوعات دیگر سوره عظمت قرآن ، اسرار آفرینش آسمانها ، شناخت حق و باطل ، وفاى به عهد و صله رحم ، صبر و استقامت و انفاق در راه خدا در پنهان و آشکار ، اشاره به سرگذشت اقوام یاغى و سرکش ، و سجده آسمانیان و زمین ها در برابر عظمت خدا مى باشد . این سوره ۴۳ آیه دارد و در مدینه نازل شده است . از امام صادق روایت شده است که فرمودند : هر کس سوره رعد را بسیار بخواند ، خداوند او را در دنیا به صاعقه و برق زدگى هلاک نکند هر چند از دشمنان اهل بیت باشد و چنانچه قارى از شیعیان باشد خداوند او را بدون حساب به بهشت برد و شفاعتش درباره خاندان خودش و برادران مؤمنش پذیرفته گردد .

۱۴- سوره إبراهیم

جد حضرت رسول و از پیامبران بنى اسرائیل مى باشد و مورد تصدیق مسلمانان ، یهود و نصارى است . نام چهاردهمین سوره قرآن مجید است که به نام حضرت ابراهیم (ع) نامگذارى شده و در این سوره علاوه بر بیان داستان حضرت ابراهیم ، داستان انبیایى چون نوح و موسى نیز آمده است . سوره ابراهیم ۵۲ آیه دارد و در مکه نازل شده است . امام صادق فرمودند : هر کس سوره ابراهیم و حجر را در رکعت اول و دوم نماز در هر جمعه یک بار بخواند ، تنگدستى و نیاز و دیوانگى و بلاهاى دیگر به او نرسد .

۱۵- سوره حجر

حجر نام قومى است (که بعضى آن را بر قوم ثمود منطبق کرده اند و یا آنان را از بقایاى ثمود به شمار آورده اند) . حجر نام پانزدهمین سوره قرآن مجید است که این نام از آیه ۸۰ این سوره گرفته شده است . در این سوره قصه اصحاب حجر به صورت مختصر ذکر گشته است . سوره حجر ۹۹ آیه دارد و در مکه نازل شده است . امام صادق فرمودند : هر کس سوره ابراهیم و حجر را در رکعت اول و دوم نماز در هر جمعه یک بار بخواند تنگدستى ونیاز و دیوانگى و بلاهاى دیگر به او نرسد.

۱۶- سوره نحل

به معنى زنبور عسل است و نیز نام شانزدهمین سوره قرآن مى باشد . نام این سوره از آیه ۶۸ آن گرفته شده است . موضوعاتى که در این سوره به آنها پرداخته شده عبارتند از : مظاهر طبیعى و آیات الهى چون باران و نور آفتاب ، انواع گیاهان و میوه ها و مواد غذایى ، حیواناتى که در خدمت انسانها هستند ، زنبور عسل ، دلایل توحید و معاد ، تهدید مشرکان دستور به عدل و احسان ، هجرت و جهاد ، نهى از فحشاء و ظلم و ستم ، نهى از پیمان شکنى و اشاره کوتاه به داستان حضرت ابراهیم ، این سوره داراى ۱۲۸ آیه مى باشد و در مکه نازل شده است . در بعضى از روایات از پیامبر (ص) در فضیلت این سوره چنین نقل شده که فرمودند : کسى که این سوره را بخواند خداوند او را در برابر نعمتهائى که در این جهان به او بخشیده محاسبه نخواهد کرد .

۱۷- سوره إسراء

به معنى سیر دادن در شب مى باشد . (منظور معراج حضرت محمد از مسجد الحرام به مسجد الأقصى و بعد از آن است) و نام هفدهمین سوره قرآن مجید مى باشد . نام دیگراین سوره بنى اسرائیل است . نام این سوره از آیه اول آن گرفته شده است . بعضى از موضوعاتى که در این سوره مطرح شده است عبارتند ا ز: دلائل نبوت ، داستان معراج ، تاریخ بنى اسرائیل و وجود حسب و کتاب در زندگى این جهان ، حق شناسى به ویژه در مورد پدر و مادر ، تحریم اسراف و تبیر کردن ، موضوع بخل ، فرزندکشى در دوران جاهلیت ، نهى از خوردن مال یتیم ، نهى از کم فروشى و تکبر ، تأثیر قرآن در درمان هرگونه بیمارى اخلاقى و اجتماعى ، بیان اعجاز قرآن . این سوره در مکه نازل شده و ۱۱۱ آیه دارد . در روایتى از امام صادق (ع) چنین مى خوانیم : کسى که سوره بنى اسرائیل را هر شب جمعه بخواند از دنیا نخواهد رفت تا اینکه قائم را درک کند و از یارانش ‍ خواهد بود.

۱۸- سوره کهف

به معنى غارى که در کوه به وجود آمده است و نام هجدهمین سوره قرآن مى باشد . نام این سوره از آیه ۹ آن گرفته شده است . موضوعاتى که در این سوره آمده است به اختصار عبارتند از : داستان اصحاب کهف ، داستان ملاقات حضرت موسى با حضرت خضر ، داستان ذوالقرنین و یأجوج و مأجوج . این سوره در مکه نازل شده و ۱۱۰ آیه دارد . پیامبر فرمودند : آیا سوره اى را به شما معرفى کنم که هفتاد هزار فرشته بهنگام نزولش آنرا بدرقه کردند و عظمتش آسمان و زمین را پر کرد یاران عرض کردند آرى ؟ فرمودند : آن سوره کهف است هر کس آنرا روز جمعه بخواند خداوند تا جمعه دیگر او را مى آمرزد (و طبق روایتى او را از گناه حفظ مى کند) و به او نورى مى بخشد که به آسمان مى تابد و از فتنه دجال محفوظ خواهد ماند.

---------------------------------

 

فصل ۴ : سوره های ۱۹ تا ۲۴

مریم ، طه ، أنبیاء ، حج ، مؤمنون ، نور

۱۹- سوره مریم

مریم نام مادر حضرت عیسى است که ۳۱ مرتبه در قرآن ذکر شده است . مریم نام نوزدهمین سوره قرآن مجید است . مضامین اصلى این سوره داستان حضرت مریم ، ولادت حضرت عیسى و داستان حضرت زکریا و یحیى و نیز اشاره اى به داستان حضرت ابراهیم است . این سوره مکى است و ۹۸ آیه دارد و نام دیگر آن کهیعص است که به صورت اختصار که مى نامند . از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل شده است که هر کس این سوره را بخواند به تعداد کسانى که زکریا را تصدیق یا تکذیب کردند و همچنین یحیى و مریم و عیسى و موسى و هارون و ابراهیم و اسحاق و یعقوب و اسماعیل ، آرى به تعداد هر یک از آنها خداوند ده حسنه به او مى دهد ، همچنین به تعداد کسانى که (به دروغ و تهمت ) براى خدا فرزندى قائل شدند و نیز به تعداد کسانى که فرزند قائل نشدند .

۲۰- سوره طه

طه بیستمین سوره قرآن مجید است . این سوره با حروف مقطعة طه آغاز شده است ، به این مناسبت آن را طه مى نامند . قصه آدم و داستان مشروح موسى از مضامین اصلى این سوره است . این سوره مکى است و داراى ۱۳۵ آیه مى باشد. در حدیثی از امام صادق (ع) می خوانیم : تلاوت سوره طه را ترک نکنید ، چرا که خدا آن را دوست می دارد و دوست می دارد کسانى را که آن را تلاوت کنند ، هر کس تلاوت آنرا ادامه دهد خداوند در روز قیامت نامه اعمالش را به دست راستش می سپارد و بدون حساب به بهشت مى رود ، و در آخرت آنقدر پاداش به او مى دهد که راضى شود .

۲۱- سوره أنبیاء

به معنى پیامبران است و نام بیست و یکمین سوره قرآن مى باشد و از آنجا که زندگى پیامبران در این سوره بیان شده به این نام نامگذارى گردیده است . موضوعاتى که در این سوره آمده عبارتند ا ز: فرازهایى از زندگى شانزده تن از پیامبران و همچنین اشاره به توحید و پیروزى حق علیه باطل ، این سوره در مکه نازل شده و ۱۱۲ آیه دارد . از امام صادق (ع) می خوانیم : هر کس سوره انبیاء را از روى عشق و علاقه بخواند ، با همه پیامبران در باغهاى پر نعمت بهشت ، رفیق و همنشین مى گردد ، و در زندگى دنیا نیز در چشم مردم پر ابهت خواهد بود .

۲۲- سوره حج

یکى از عبادات بزرگ اسلام و نام بیست و دومین سوره قرآن مى باشد . نام این سوره از آیه ۲۷ آن گرفته شده است . موضوعات سوره عبارتند از معاد ، حیات پس از مرگ ، سرگذشت اقوام گذشته از جمله قوم حضرت ابراهیم و لوط ، قوم شعیب و قوم موسى ، حج و سابقه تاریخى آن از زمان حضرت ابراهیم ، قربانى کردن در حج و طواف ، نماز و زکات و امر به معروف و نهى از منکر و توکل به خداوند . این سوره در مدینه نازل شده و ۷۸ آیه دارد . در حدیثى از پیامبر گرامى اسلام (ص) مى خوانیم : هر کس سوره حج را بخواند پاداش حج و عمره را خدا به او مى دهد به تعداد تمام کسانى که در گذشته و آینده حج عمره بجا آورده یا خواهند آورد .

۲۳- سوره مؤمنون

به معنى ایمان آورندگان و نام بیست و سومین سوره قرآن مجید است . زیرا در این سوره اوصاف آنان بیان شده است . نام این سوره از آیه اول آن گرفته شده است . بعضى از موضوعاتى که در این سوره بیان شده عبارتند از : اوصاف مؤمنان ، خداشناسى با بیان نشانه هایى از نظام آفرینش و خلقت انسان و حیوانات و گیاهان ، فرازهایى از داستان پیامبران ، معاد و حیات پس از مرگ . این سوره در مکه نازل شده و ۱۱۸ آیه دارد . در حدیثى از پیامبر (ص) مى خوانیم : هر کس سوره مؤ منان را تلاوت کند فرشتگان در روز قیامت او را به روح و ریحان بشارت مى دهند و هنگامى که فرشته مرگ براى قبض روح او مى آید چنان بشارتى به او مى دهد که چشمش روشن مى شود .

۲۴- سوره نور

نور به معنى روشنایى و نام بیست و چهارمین سوره قرآن است و نام این سوره از آیه ۳۵ آن گرفته شده است . این سوره در مکه نازل شده و ۶۴ آیه دارد . سوره نور را مى توان سوره پاکدامنى و عفت و مبارزه با آلودگى ها دانست . پیامبر (ص) مى فرمایند : کسى که سوره نور را بخواند (و محتواى آن را در زندگى خود پیاده کند) خداوند به عدد هر زن و مرد با ایمانى در گذشته و آینده ده حسنه به عنوان پاداش به او خواهد داد .

 

 

[ 91/05/17 ] [ ] [ محمد ]

[ ]